چرا هنوز فیلمی درباره امام حسن عسکری (ع) نداریم؟

به گزارش ایران فیلم پرس، مناسبت‌هایی چون سالروز شهادت امام حسن عسکری (ع) تنها فرصتی برای عزاداری یا بزرگداشت تاریخی نیستند، بلکه ظرفیتی فرهنگی برای بازخوانی مفاهیم هویتی، مهدوی و اخلاق‌محور در جامعه امروز محسوب می‌شوند. در چنین روزهایی، رسانه ملی نقش بی‌بدیلی در شکل‌دادن به افق فکری مخاطبان ایفا می‌کند.

با این‌حال، مروری بر جدول پخش آثار در این روز خاص، حکایت از روایتی چندپاره دارد؛ ترکیبی از آثار معنوی، تاریخی، اجتماعی و در عین حال، فیلم‌هایی کاملاً بی‌ربط به فضای معنوی روز – از انیمیشن‌های سرگرم‌کننده تا فیلم‌های جنایی و اکشن غربی.

در ادامه این گزارش، به تحلیل محتوایی فیلم‌های پخش‌شده، نقاط قوت و کاستی‌های رویکرد تلویزیون در این مناسبت مهم پرداخته شده است.

بخش اول: تحلیل محتوایی و خلأ تولیدات نمایشی درباره امام حسن عسکری (ع)

با وجود گنجینه‌ای بی‌پایان از زندگی و سیره‌ی اهل بیت عصمت و طهارت (ع)، همچنان تولید آثار سینمایی و نمایشی متناسب با شأن و شخصیت این بزرگواران، سهمی اندک در تولیدات رسانه‌ای کشور دارد. این خلأ به‌ویژه در خصوص زندگی امام حسن عسکری (ع) به‌شدت محسوس است.

امام یازدهم شیعیان، در یکی از پرتنش‌ترین و سخت‌ترین دوران‌های امامت زیست؛ روزگاری که حکومت عباسیان با نظارتی شدید، امام را در محاصره امنیتی قرار داده بود، و در عین حال، زمینه‌سازی برای غیبت کبرا و آمادگی فکری جامعه برای پذیرش امامت امام مهدی (عج)، یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های آن حضرت بود.

زندگی امام حسن عسکری(ع) با توجه به عناصر نمایشی همچون مبارزه پنهان، فعالیت‌های فرهنگی زیرزمینی، نفوذ در ساختار سیاسی، تلاش برای حفظ جان امام مهدی (عج)، ارتباطات مخفیانه با شیعیان، فشارهای حکومتی، و شهادت مظلومانه در جوانی، ظرفیت‌های بسیاری برای خلق یک اثر دراماتیک قوی و حتی بین‌المللی دارد.

با این حال، همچنان جای اثری جدّی، پرخرج و ماندگار درباره زندگی این امام بزرگوار خالی است؛ در حالی‌که ده‌ها سریال با محوریت آپارتمان‌نشینی، روابط خانوادگی تکراری و داستان‌های بی‌اثر ساخته می‌شوند و عمر محتوایی‌شان از مدت پخش‌شان فراتر نمی‌رود. در مقایسه، تنها تعداد معدودی آثار در قالب انیمیشن یا مستند به موضوع امام زمان (عج) یا سایر امامان معصوم پرداخته‌اند که اغلب یا به دلیل محدودیت بودجه، یا نگاه غیرسینمایی، نتوانسته‌اند در سطح بالایی از تأثیرگذاری ظاهر شوند.

اگرچه برخی نهادهای فرهنگی و مذهبی در سال‌های اخیر به ساخت آثار دینی توجه بیشتری نشان داده‌اند، اما تا رسیدن به استاندارد مطلوب ـ چه از نظر محتوایی و چه از منظر هنری و تکنیکی ـ فاصله زیادی باقی است.

پیشنهاد می‌شود سازمان صداوسیما، نهادهای دینی و سرمایه‌گذاران فرهنگی، با مشارکت فیلمنامه‌نویسان خلاق، کارگردانان برجسته و بازیگران حرفه‌ای، پروژه‌ای بلندمدت را برای ساخت سریال یا فیلم سینمایی با موضوع امام حسن عسکری (ع) کلید بزنند.

بخش دوم: تحلیل محتوای پخش تلویزیون در روز شهادت امام حسن عسکری (ع)

در حالی‌که 10 شهریور، مصادف با روز شهادت امام حسن عسکری (ع) و آغاز امامت حضرت ولی‌عصر (عج) است، انتظار می‌رفت رسانه ملی با تمرکز محتوایی قوی‌تر و انتخاب دقیق‌تری، به استقبال این روز مهم برود. اما بررسی لیست فیلم‌های پخش‌شده از شبکه‌های مختلف سیما، تصویری چندوجهی اما پراکنده ارائه می‌دهد:

نقاط قوت:

پخش آثار مذهبی و معنوی همچون “اینجا چراغی روشن است”، “زیر نور ماه” و انیمیشن “فهرست مقدس” از جمله انتخاب‌هایی‌ است که با محتوای مناسب این ایام، همخوانی دارد.

حضور فیلم‌هایی با فضای ارزش‌محور و خانوادگی مانند “حورا” (با تم محیط زیست و فداکاری) برای مخاطب کودک و نوجوان، قابل دفاع است.

پخش انیمیشن‌های دوبله‌شده با کیفیت قابل قبول از شبکه کودک و امید، می‌تواند سهمی از مخاطب نوجوان را در روز تعطیل به خود اختصاص دهد.

نقاط ضعف:

عدم تمرکز محتوایی بر موضوع امام حسن عسکری (ع) و نبود هیچ فیلم یا مستندی مستقیم درباره آن حضرت، یک خلأ آشکار است.

پخش فیلم‌های اکشن، جنایی و کاملاً بی‌ربط مانند “سریع و خشن 1″، “غریزه جنایت 2″، یا “روی پوست من” در روز شهادت یک امام معصوم، از نظر هماهنگی با فضای معنوی جامعه، محل تأمل است.

عدم حضور آثار جدید و تولیدات ملی با موضوع امامت یا مهدویت، نشان از کم‌کاری در سیاست‌گذاری محتوایی این ایام دارد.

فیلم‌هایی مانند «دیپورت» هرچند از تولیدات داخلی هستند و موضوعاتی انسانی دارند، اما در سطح روایی و تولیدی، نتوانسته‌اند جای خالی یک اثر تأثیرگذار را پر کنند.

در چنین روزهایی، نیازمند پخش آثار:

فقدان تولیدات نمایشی درباره امام حسن عسکری (ع) نه‌تنها فرصتی هنری را از سینما و تلویزیون ما گرفته، بلکه نشان از یک نارسایی فرهنگی دارد که باید در سیاست‌گذاری رسانه‌ای، به‌شدت بازنگری شود.