نماینده ایران در اسکار؛ چه کسی انتخاب می‌کند؟

به گزارش ایران فیلم پرس، رفتن به اسکار از جهات مختلف شبیه انتخاب فهرست و پیراهن تیم ملی برای جام جهانی است؛ همان‌قدر گمانه‌زنی وجود دارد و همان‌قدر تا لحظه آخر همه‌چیز در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند. حالا در فاصله کوتاهی تا پایان مهلت معرفی نماینده ایران به اسکار، بار دیگر بحث درباره فیلم منتخب و البته سازوکار انتخاب آن بالا گرفته است.

در بسیاری از کشورها، نماینده اسکار پیش از رسیدن به روزهای پایانی مشخص می‌شود، اما در ایران معمولاً این انتخاب تا آخرین فرصت در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند. البته تفاوت مهمی میان انتخاب تیم ملی و معرفی فیلم به اسکار وجود دارد؛ در مورد فیلم، علاوه بر انتخاب اثر، همواره بحث بر سر این است که چه نهادی باید مسئولیت نهایی این تصمیم را برعهده داشته باشد.

فارابی؛ مسئول انتخاب یا طرف مشورت؟

طبق سازوکار موجود، مسئولیت اصلی معرفی نماینده ایران به اسکار بر عهده بنیاد سینمایی فارابی است. در عین حال، فارابی در دوره‌های اخیر از خانه سینما برای حضور در کمیته انتخاب و ارائه نظر کارشناسی دعوت کرده است.

در چند دوره گذشته نیز مدیران خانه سینما از وجود نوعی اجماع میان اعضای کمیته و فارابی درباره فیلم انتخاب‌شده سخن گفته‌اند. درباره امسال نیز بنابر شنیده‌ها، فیلم «سرزمین فرشته‌ها» از گزینه‌های جدی برای نمایندگی ایران در اسکار است؛ هرچند تا زمان اعلام رسمی، نمی‌توان این گمانه را تصمیم نهایی تلقی کرد.

اما مسئله فقط نام فیلم نیست؛ اختلاف قدیمی‌تر بر سر این است که اساساً چه نهادی باید انتخاب نهایی را انجام دهد.

خانه سینما چه می‌خواهد؟

محمدمهدی عسگرپور، رئیس هیئت‌مدیره خانه سینما، پیش‌تر درباره حضور نهادهای صنفی در رویدادهای جهانی گفته است: «به نظرم صنف باید در جشنواره‌های جهانی مثل اسکار و جشنواره‌های بزرگ برود؛ نه نهاد دولتی.»

او همچنین درباره انتخاب فیلم اسکار تأکید کرده است که از نظر او، انتخاب نماینده ایران برای اسکار نیز باید توسط خانه سینما انجام شود.

این موضع، عملاً بحث را از یک اختلاف موردی درباره فیلم منتخب فراتر می‌برد و به مسئله نقش نهادهای دولتی و صنفی در سیاست‌گذاری و نمایندگی سینمای ایران در عرصه بین‌المللی می‌رساند.

از یک سو، فارابی به‌عنوان نهاد مسئول این فرآیند، همچنان نقش اصلی را در انتخاب نماینده دارد و از سوی دیگر، خانه سینما معتقد است بخش صنفی سینما باید سهم بیشتری در چنین تصمیمی داشته باشد.

مسئله فقط «سرزمین فرشته‌ها» نیست

به همین دلیل، بحث امسال را نباید صرفاً به این سؤال محدود کرد که کدام فیلم راهی اسکار می‌شود. مسئله مهم‌تر، سازوکاری است که قرار است بر اساس آن این فیلم انتخاب شود و اینکه سهم هر یک از نهادهای سینمایی در این فرآیند چقدر باشد.

اگر قرار است فیلمی به نمایندگی از سینمای ایران راهی اسکار شود، طبیعی است که علاوه بر کیفیت و ویژگی‌های خود اثر، اعتبار فرآیند انتخاب آن نیز اهمیت داشته باشد. هرچه این فرآیند شفاف‌تر و نقش نهادهای تصمیم‌گیر روشن‌تر باشد، حاشیه‌های پیرامون انتخاب نیز کمتر خواهد شد.

اسکار البته تنها یک رقابت سینمایی نیست؛ فیلمی که به نمایندگی از ایران معرفی می‌شود، تصویری از بخشی از سینمای کشور را به مخاطب جهانی عرضه می‌کند. از همین رو، بحث بر سر نماینده ایران همواره فراتر از انتخاب یک فیلم بوده و به نوعی به نحوه تصمیم‌گیری سینمای ایران در مواجهه با عرصه بین‌المللی بازمی‌گردد.

اکنون در آستانه پایان مهلت معرفی، دو موضوع همچنان در مرکز توجه قرار دارد: فیلمی که قرار است نماینده ایران باشد و نهادی که مسئولیت انتخاب آن را برعهده دارد. پاسخ به هر دو، می‌تواند تکلیف سازوکار انتخاب نماینده ایران برای دوره‌های آینده را نیز روشن‌تر کند.